Bij alle genezende handelingen die een arts uitvoert, geneest het placebo-effect een beetje mee. Dit effect is het intrigerende fenomeen dat mensen beter kunnen worden van een behandeling, ook als daar geen medische verklaring voor is. Hoe zorg je dat het placebo-effect zo groot mogelijk wordt?
Zondag 15 januari, 20.00 uur, Radio 1

Met twee reportages:
Het placebo-effect doet zich niet alleen bij ons mensen voor, maar ook bij vissen. Dierfysioloog Gert Flik onderzoekt hoe vissen reageren op pijn- en stressprikkels. Luister hier

Antroposofische artsen staan al heel lang een andere benadering van de patiënt voor, dan reguliere huisartsen. Is die gebaseerd op wetenschap, geloof, geluk of wijsheid? Labyrint vraagt het aan Madeleen Winkler, antroposofisch huisarts te Gouda. Luister hier

Op het terrein van Kamp Westerbork wordt de komende weken archeologisch onderzoek verricht. Gisteren ging de eerste schop in de grond van de tuin van het huis waar ook de kampcommandant Gemmeker woonde. Ook het huis zelf wordt onderzocht.

Archeoloog Jobbe Wijnen gaat op zoek naar sporen die bewoners van de commandantswoning hebben achtergelaten. Hij gaat op zoek naar scherven en documenten. Hij vindt een porseleinen isolator, een flesje lysol, muizennesten van krantensnippers, afgetekend tuingereedschap, twee paar schoenen en nog veel meer. De vondsten laten je de geschiedenis van het huis en zijn bewoners bijna aanraken.

Wat vertelt het huis over de mensen die er woonden? Luister aanstaande zondag naar de verhalen uit de voormalige commandantwoninghuis. Nu kun je hier alvast foto’s bekijken die ik gisteren tijdens de opnames maakte. Kijk op noorderlicht voor meer foto’s die ik in de loop van de week zal voorzien van bijschriften.

Meer informatie over het onderzoek.

TBS: hoe beland je daar en hoe kom je er als een beter mens weer uit? Criminoloog en antropoloog Frank van Gemert schreef een wetenschappelijke biografie over Jan Hoolwerf: Van prison gang tot TBS. Hoolwerfs leven waarin geweld steeds weer een rol speelt, leidt uiteindelijk tot een veroordeling met TBS. Ook aan tafel Yvonne Bouman, socioloog en senior onderzoeker bij de Pompestichting. Zij onderzoekt onder meer hoe het risico op recidive TBS-ers na vrijlating kan worden ingeschat. Zij mag het niet hebben over individuele gevallen. Dat levert een mooi gesprek op over het individu Jan Hoolweerf, die Van Gemert beschrijft in zijn boek, en de algemene kennis die er is over factoren in het leven van TBS-ers die aanwijzingen geven of iemand opnieuw de fout in zou kunnen gaan. Verder aandacht voor het hersenonderzoek dat psycholoog Ellen de Bruijn deed in de Pompekliniek. Ze scande de hersenen van mensen met de diagnose psychopatie en vond verschillen met de hersenen van een groep gezonde proefpersonen die ze ook bekeek.

Luistert! Dat kan hier TBS: geen straf

Labyrint radio ging deze zondag over klonen & knutselen met dieren, oftewel genetische modificatie. Worden dieren, na schaap Dolly en stier Herman, eigenlijk nog gekloond en genetisch veranderd? Ja, luidt het antwoord. Johan van Arendonk, hoogleraar dierveredeling en genetica aan de universiteit in Wageningen en aan Frank Grosveld, hoogleraar celbiologie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam zijn te gast.

In dit gesprek ook een reportage van mij. Op een symposium over genetische manipulatie sprak ik met muggenprofessor Willem Takken. Hij vertelt me hoe genetische modificatie een middel kan zijn om malaria de wereldbol af te krijgen. Luister hier

Met de wrakduikers van Duik de Noordzee Schoon ging ik de Noordzee op om een reportage te maken over wat er bekend is over het zeeleven in en om wrakken.

—”Hé Kees, even opletten. Er staat er eentje achteruit te eten bij de reling.” Aan het woord schipper Jan (61), die in onvervalst Haags stuurman Kees (62) erop attent maakt dat één van de opvarenden niet lekker is geworden. De stevige golven op de Noordzee zijn Gerda, journaliste van Radio 1, te veel geworden.—
Zo begint de reportage die Mylene de la Haye schreef voor de Panorama. Het was fijn dat ze ook mee was. Want ze nam met veel enthousiasme mijn opnameapparaat van me over. Pas toen ik weer vaste grond voelde was ik weer in staat om een fatsoenlijk interview te doen.

De reportage is 23 oktober uitgezonden en hier te downloaden

De reportage van Mylene, voorzien van mooie foto’s van onderwaterfotograaf Cor Kuyvenhoven, is hier te lezen.

Als je lijf het pijnalarm niet meer goed doorgeeft kan er van alles misgaan. Soms is er geen zichtbare oorzaak voor pijn. Dit is chronische pijn en die is bijzonder lastig te behandelen. Wat is het en hoe ga je er mee om?

Kris Vissers, hoogleraar palliatieve zorg en pijnbestrijding aan het UMC St Radboud, bestiert de pijnpoli in Nijmegen waar mensen met chronische pijn. Hij is aanstaande zondag te gast in Labyrint radio en vertelt over pijn, pijnbeleving en pijnbehandeling. Ook psycholoog Sandra Veenstra is in de studio. Zij is gespecialiseerd in de behandeling van chronische pijn, zoals fantoompijn, door middel van cognitieve gedragstherapie en EMDR.

Pijn proefkonijn
In het UMC st Radboud in Nijmegen zijn ze begonnen met het meten en vastleggen van pijndrempels met de QST test (Kwantitatieve Sensorische Toetsing). Hoewel het erg moeilijk is om pijnbeleving objectief te meten kun je met uit de resultaten van een QST test patronen ontwaren die aanwijzingen geven of er sprake is van chronische pijn en veranderde pijndrempels. Verslaggever Gerda Bosman ondergaat deze QST test.

Verder een reportage over de rol die pijn speelde in de medische geschiedenis. In Museum Boerhaave vertellen conservatoren medische geschiedenis Bart Grob en Mieneke te Hennepe over voorwerpen en boeken in hun collectie die ons iets vertellen over pijnbeleving van voor de introductie van de narcose.

Luister hier

Volgens geoloog Salomon Kroonenberg moeten we zorgvuldiger omspringen met de aardbodem. Hij schreef er een boek over: ‘Waarom de hel naar zwavel stinkt’. Kroonenberg zou graag her en der kijkbuizen in de grond plaatsen om ons bodemkundig erfgoed te ontsluiten. Toine Jongmans is bodemkundige. Volgens hem moeten zijn vakgenoten meer het veld in, om lekker te ‘lullen rond een kuil’. Verder hoort u studenten op zoek naar ondergrondse sporen van de Rijn. En een reportage van Gerda Bosman vanuit het Nederlands museum van bodemprofielen in Wageningen met daar onder veel andere het profiel van de ‘enkeerdgrond’ die de prijs ‘de meest kenmerkende bodem van Nederland’ won.

Luister hier

Het moet afgelopen zijn met het dutten en suffen in verzorgingstehuizen! Ouderen moeten in beweging komen. Ouderen liggen in verzorgingstehuizen soms wel 17 uur per etmaal op bed. Maar wie regelmatig beweegt, vertraagt de voortgang van dementie, zegt de Amsterdamse neuropsycholoog Erik Scherder, hij is te gast in de tweede aflevering van de Labyrint Radio zomerserie.

In verzorgingstehuis Vreugdehof in Amsterdam doen de ouderen sinds anderhalf jaar regelmatig aan gymnastiek. Verslaggeefster Lemke Kraan deed mee met de les en pufte bovendien uit in de gloednieuwe – dit voorjaar ingerichte – strandkamer.

Erik Scherder zette in verschillende verzorgingstehuizen door het hele land een zogenaamd loopprogramma op. In deze huizen lopen bejaarden 5 dagen per week een half uur. Verslaggever Gerda Bosman liep mee met een paar bewoners van verzorgingstehuis Sint Nicolaas in Enkhuizen en sprak met de activiteitenbegeleider Joke Visser.